Şiirsel Matematik

“Doğanın muazzam kitabının dili matematiktir”. 

Şiirsel Matematik ! İş ile ilgili gerekli yerlerde kullandığım bir motto ! Benzer bir bakış açısı Edward Frenkel’in “Aşk ve Matematik” adı kitabında karşıma çıktı. Rus asıllı matematikçi Frenkel bu kitabında otobiyografik ögelerle kuramsal matematiğin son çeyrek yüzyıldaki gelişim sürecini anlatıyor.

Kitapta ilgimi çeken ana husus ise bu alanda kafa patlatan matematikçilerin üzerinde uğraştıkları bir sorunu çözmede başvurdukları yol. Görünürde o sorunu çözmek ile ilgisi olmayan bir açıdan soruna bakıp, ona matematiksel bir çözüm getirmek. Peki ama o açıdan bakınca çözeceğini nereden biliyorsun?

Sanırım verebilecekleri tek cevap var: “İçime öyle doğuyor!

İçe doğmak ne kadar fizik, ne kadar metafizik dünyaya ait bir olgu; bu ayrı bir tartışma konusu. Ancak önceki deneyimlerin de verdiği güvenle matematikçiler bu motivasyonla yola çıkabiliyor ve işin ilginci çok da güzel sonuçlar alabiliyorlar. Yani aradıkları çözümü matematiksel olarak buluyor; ispat edebiliyorlar. Yani o “içe doğmalar” işe yarıyor!

Peki neden?

Fiziksel evren, örneğin, büyük bir patlama sonucunda oluşmuşsa; bu durumda her şeyin tek bir şeye indirgenebileceğinden bahsedilebilir. Hal böyle olunca bu indirgeme sadece fiziksel alanda (nesneler, atomlar, vb) değil, düşünsel boyutta da olabilir. Tüm düşünceler tek bir düşünceye indirgenebilir. Tüm teoriler tek bir teoriye indirgenebilir. Tüm bilgiler tek bir bilgiye indirgenebilir.

Eğer her şeyin tek bir şey olduğundan yola çıkarsak, alt kademelerdeki bir boyutta, örneğin matematiksel bir sorunu çözüm sürecinde, birbiri ile ilgili görünmeyen paradigmalar arasında sıçrama yapabilir, bir paradigmada yer alan bir çözümü, bir başka paradigmadaki soruna uyarlayabiliriz.

Frenkel’in anılan kitabında bahsettiği Langland Programı da işte böyle bir holostik bakış açısı. Önceleri matematiğin birbiri ile ilgisi olmayan “kıtaları” arasındaki bağ kurmak üzere yola çıkılmış ve başarılı olunmuş da. Sayı teorisindeki kimi çözümleri geometrik sorunları çözmede (veya tersi) kullanmışlar ve irtibatın doğruluğunu da (ön koşul olarak) matematiksel anlamda ispat etmişler.

Son on yılda bu program matematik ile fiziği yanyana getirmeye odaklanmış durumda. İlk sonuçlar kuantum alan teorilerinin de benzer şekilde resme dahil edilmesini sağlamış.

Edward Frenkel - Aşk ve MatematikSoruna yaklaşım, çözümü arama modeli, şekli veya yeri… Bu açılardan bakıldığında karşımızdaki tabloyu örneğin ezoterik bir öğreti okulunun inanç tabanlı metedolojisinden ayırt etmek pek de mümkün değil. Bilimin veya matematiğin bu anlamda farklı yorumlanması ise belli ki sonuçta ürettikleri.

Üretilen bu sonuçlar, objektif olarak ispat edilebilen olgular. Kişiden kişiye değişiklik gösterecek, yoruma açık sonuçlar değil. x2 + y2 = z2 şeklindeki dik üçgenlerden anımsadığımız Pisagor Bağıntısı Türkiye’de ne kadar doğru ise Rusya’da da, dünyada ne kadar doğru ise Mars’ta da o kadar doğru ve geçerlidir.

Biraz da bu nedenle matematiksel bir buluş (bir formül, ispat vb) patenti alınacak, üzerinde telif hakkı iddia edilecek bir olgu değil. Çünkü o formül veya ispat matematiksel ilkeler çerçevesinde doğru ise (doğruluğu ilgili akademik camia tarafından kabul ediliyorsa) bu artık herkesin çıkarımda bulunabileceği olgu haline gelir.

Bir başka deyişle tüm matematiksel çıkarımlar birer keşiftir; icat değil. Onlar orada yeterli beyin gücü olan bir canlı türünün (insan?) gelip formülize etmesini beklemektedir. Yani doğa, evren orada duruyor; insanlık matematik dilini kullanarak onu kendi anlayabileceği (ve daha iyi anlayabileceği) hale getiriyor.

O nedenle Galileo’ya atfedilen şu söz ne kadar doğru : “Doğanın muazzam kitabının dili matematiktir”.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s